Elektrik Enerjisinde Özelleştirme Politikalarının Tüketici Açısından Sonuçları

Bilgin AKBAL

Elektrik Yük. Müh.

TÜSODER Enerji Komisyonu Başkanı

 

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu; Enerji Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı olarak 20 Şubat 2001 tarih 4628 nolu kanunla Akaryakıt, Doğalgaz ve Elektrik gibi Enerji Piyasaları faaliyetlerinin düzenlenmesi için Kamu Tüzel Kişiliğine haiz, idari ve mali özerkliğe sahip olarak kanun ile kendisine verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuştur.

EPDK Vizyonu Güçlü, Rekabetçi ve Şeffaf enerji piyasalarını oluşturacak düzenleme anlayışıyla değer yaratmak, EPDK’nın Misyonu da Enerjinin Yeterli, Kaliteli, Sürekli, Ekonomik ve Çevreyle Uyumlu bir şekilde tüketiciye sunulması için düzenleme ve denetleme yapmak olarak belirlemiştir.

EPDK’nın Stratejik Amaçlarına baktığımızda;

  • Adil ve rekabetçi piyasa ortamını oluşturarak devamlılığını sağlamak
  • Piyasada kaliteli ve ekonomik enerji sunulmasını sağlamak
  • Etkin ve güvenilir bilgi üretip sunarak öngörülebilir ve sürdürülebilir piyasaları oluşturmak
  • Kurumsal kapasiteyi güçlendirmek

EPDK’nın Değer İfadesi olarak;

  • ÖNCÜ ve YÖNLENDİRİCİ: EPDK, piyasa ihtiyaçlarını öngörerek piyasaları yönlendirir.
  • PAYDAŞ ODAKLILIK: EPDK, paydaşlarının görüşlerini dikkate alarak düzenleme yapar ve hizmet sunar.
  • STRATEJİK BAKIŞ: EPDK, stratejik yönetim anlayışıyla geleceğe yönelik gelişmeleri bugünden belirleyerek gerekli adımları atar.
  • ŞEFFAFLIK: EPDK, faaliyetlerini yasalara uygun, ilgili tarafların erişimine açık olarak ve hesap verilebilirlik anlayışı çerçevesinde gerçekleştirir, gerekli bilgilendirmeyi yapar.
  • TARAFSIZLIK: EPDK, tüm taraflara eşit uzaklıktadır; önyargısız, somut, veri ve bilgiye dayanan adil bir yaklaşım sergiler
  • BAĞIMSIZLIK: EPDK, kanunların kendisine verdiği yetki ve sorumlulukları bağımsız olarak kullanır
  • TUTARLILIK ve SÜREKLİLİK: EPDK faaliyet, hizmet ve uygulamalarında misyonu çerçevesinde her zaman dengeli ve doğru hareket eder.
  • YENİLİKÇİLİK ve SÜREKLİ İYİLEŞTİRME: EPDK, faaliyet ve süreçleri etkin yöntemlerle analiz ederek gerekli iyileştirmeleri yapar.   EPDK, sürekli olarak alanındaki bilgileri ve gelişmeleri takip eder, bunları içselleştirerek yeni bilgiler üretir.

EPDK’nın süreç içinde yapmış olduğu çalışmalar:

FİYATLANDIRMA:

 EPDK Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim ayları başından geçerlik olma üzere 3 aylık priodlar ile (Ağustos- Eylül 2018 tarihlerinde değişiklik oldu) faturaya esas birim fiyatları ilan etmektedir.

Ekim 2013 den 12 Aralık 2015 tarifine kadar faturalandırma esas birim fiyat kalemleri

  • Enerji Bedeli
  • Kayıp – Kaçak Bedeli
  • Dağıtım Bedeli
  • Perakende Satış Hizmetleri Bedeli
  • İletim bedeli olmak üzere 5 kalem birim fiyattan oluşmakta idi.

Ocak 2016 tarihinden geçerli olmak üzere

  • Enerji Bedeli
  • Dağıtım Bedeli

(Kayıp – Kaçak, Perakende Satış Hizmetleri ve İletim bedelleri Dağıtım bedenin içine konulmuştur.)

  • Enerji Bedeli Fiyatları:

Elektrik enerji fiyatları; TETAŞ, EÜAŞ ikili anlaşmalar, Yenilebilir Enerji Kaynakları destekleme alımları, EPİAŞ tarafından gün öncesi ve gün içi oluşan fiyatlar ile gün içi EÜAŞ tarafından yük durumuna göre şebekeye enerji verip veya çıkararak oluşan fiyatlar üzerinden oluşmaktadır.

Alım sözleşmeleri ve Yenilebilir Enerji Kaynaklarına yönelik destekleri dışında enerji fiyatları serbestçe belirlenmektedir. 1 Ekim 2013’den 30 Eylül 2020 tarihine kadarki (Eylül ayında enerji fiyatında değişlik olmazsa) hane halkı tek zamanlı elektrik enerji birim fiyatları ve aylık enflasyon endeksine göre karşılaştırılması aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

 

EPDK’nın

Fiyat İlan Tarihi

 Enerji Bedeli KRŞ/kWh Enflasyon Endeksi
1.10.2013  20,6226  20,6226
1.01.2014  20,7900  21,0925
1.04.2014   20,5580   21,8467
1.07.2014   20,7728   22,2969
1.10.2014   21,8111   22,4488
1.01.2015   21,6738   22,8157
1.04.2015   21,4581   23,5069
1.07.2015   20,1285   23,9013
1.10.2015   19,8545   24,2323
1.01.2016   21,3428   24,8248
1.04.2016   21,9475   25,2614
1.07.2016   22,1020   25,7264
1.10.2016   22,1020   25,9961
1.01.2017   21,4058   26,9423
1.04.2017   21,4058   28,1125
1.07.2017   21,4058   28,5317
1.10.2017   21,6100   28,9098
1.01.2018   23,0927   30,1575
1.04.2018   24,4666   30,9913
1.08.2018   26,7294   33,1007
1.09.2018   30,2732   33,8620
1.10.2018   34,5298   35,9953
1.01.2019   27,9098   36,2786
1.04.2019   26,3304   37,1000
1.05.2019   26,3304   37,7270
1.06.2019   26,3304   38,0854
1.07.2019   31,4926   38,0968
1.10.2019   36,4189   39,3326
1.01.2020   34,3800   40,3112
1.04.2020   34,8202   41,0287
1.07.2020   36,2671   42,3005

 

EPDK’nın hane halkı tek zamanlı elektrik enerji birim fiyatları ve aylık enflasyon endeksine göre karşılaştırıldığında (Ağustos ve Eylül ayı enflasyon oranlarına göre sonucu pozitif etkiler) hane halkları bakımında kWh başına 6 Kuruş fazla fayda/iyileştirme (Aşağıdaki grafikten eğrilerinden de görüleceği üzere) sağlanmıştır.

 

  • Dağıtım Bedeli Fiyatları:

EPDK 1 Ekim 2013’den 31 Aralık 2015’e kadar Enerji Bedeli dışında 4 ayrı kalemde birim fiyat belirlerken

  • Dağıtım Bedeli
  • Kayıp – Kaçak Bedeli
  • Perakende Satış Hizmetleri Bedeli
  • İletim bedeli

1 Ocak 2016 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 4 ayrı kalem “Dağıtım Bedeli” içine konulmuş olup bu bedeller tüketiciler açısında bilinmemektedir. Tek bir bedel olduğu için bu ayrıntılar vatandaşlarda gizlenmiş şeffaflıktan uzaklaşılmış olundu.

 

Ayrıca Faturalarda başta Kayıp-Kaçak bedelleri olmak üzere vatandaşların itirazları ve dava süreçlerinden sonra 19 Aralık 2015 tarihli ve 29567 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan EPDK Tebliği ile Düzenlemeye esas işletme gideri hesaplamaları: İşletme Giderleri ve Dağıtım faaliyeti ile ilgili olmayan işletme giderleri olmak üzere 2 hesaptan oluşturularak; Dağıtım faaliyeti ile ilgili olmayan işletme giderlerinin (Aşağıda yer alan ve kafalarımızda birçok soru işaretlerini de birlikte getiren bu bedeller) %7 ye kadar artışına olanak sağlanması tüketicilere ilave yük getirmiştir.

 

Dağıtım faaliyeti ile ilgili olmayan işletme giderleri aşağıdaki giderlerden oluşmaktadır.

  • Dava Giderleri, İcra Giderleri, Mahkeme Kararı Gereği Oluşan Tazminat ve Benzeri Giderleri (Emsal Kararlar Dikkate Alınarak Mahkeme Kararı Olmaksızın Ödenenler De Dâhil): Firmanın “yanlış yapacağı işlemlerden veya kendi kusuru sonucu meydana gelecek zararı neden Tüketicilere ödetilmek istenir?
  • Sosyal Sorumluluk Giderleri: Firmalar Sosyal Sorumluluk giderleri Vergi Öncesi Karlarından Yapar. Böyle bir bedel neden tüketicilerden istenir? Burada sanki Firma bir Vakıf, tüketicilerde doğrudan bağışçı oluyor.
  • Seminer, Panel ve Konferans Giderleri: Kim için bu etkinlikleri düzenleyecekler? Amaçları nedir?
  • Reklam Giderleri: Biz bu firmaları her ay gönderdikleri faturalardan tanımaktayız. Yapılacak reklamın Tüketicilere ne faydası vardır? Tüketici neden böyle bir bedel ödeyecek? Zaten Bölgesinde TEKEL.
  • Dernek, Sendika ve Oda Aidatları: Dağıtım Firmaları bir araya gelip bir dernek kurarak kendi haklarını ve çıkarlarını nasıl maksimize ederler diye politika geliştirmek için yapacakları faaliyetlerin giderlerini neden Tüketicilerden ödeyecek?
  • Temsil ve Ağırlama giderleri:Kimi ne amaçla ağırlayacaklar? Tüketicileri mi ağırlayacaklar?
  • Danışmanlık giderleri, bağımsız denetim ve mali müşavirlik giderleri: İhale öncesi bilinen bir husus olmalı ve Firmalar tekliflerini buna göre vermiş olmalıydı.
  • Yönetim ve destek hizmetleri giderleri: Firma; yönetici ve teknik personelinin ücretlerini de mi ayrıca istemektedir?

 

EPDK’nın

Fiyat İlan Tarihi 

Enerji Bedeli Kayıp/Kaçak  Bedeli Dağıtım Bedeli Perakende Satış Hizmet Bedeli İletim Bedeli
1.10.2013      20,6226        4,3461        2,2580        0,4388      0,7205
1.01.2014      20,7900        3,3521        2,8081        0,5690      0,8668
1.04.2014      20,5580        3,4735        2,8254        0,7585      0,8706
1.07.2014      20,7728        3,3251        2,8861        0,6075      0,8945
1.10.2014      21,8111        4,6470        2,8623        0,8377      0,8903
1.01.2015      21,6738        4,0497        3,7104        0,7397      0,8748
1.04.2015      21,4581        3,9566        3,7437        0,9952      0,8949
1.07.2015      20,1285        5,5182        3,8110        0,6916      0,8992
1.10.2015      19,8545        5,5155        4,0051        0,7233      0,9501
  11,1940
 
  Enerji Bedeli Dağıtım Bedeli
1.01.2016 21,3428    11,8407    (3 Ayda % 5,78 Artış)
  5,8341 4,2365 0,7651 1,005

 

1 Ekim 2013 ile 31 Mart 2016 arası 30 Aylık Enflasyon %22,4 İken 
Ekim 2013’e Göre % Artış 3.5% 34% 88% 74% 40%

 

İhaleden seneler sonra ihaleyi kazanan firmalara %7 lik ilave para ödenmesi için düzenleme yapılması ADİL bir yaklaşımda değildir. Ülke genelinde hane halklarının elektrik tüketimi göz önüne alındığında ihale sonrası “Dağıtım faaliyeti ile ilgili olmayan işletme giderleri” ile Tüketicilerinin üzerine haksız %7’lik ilave yük getirilmiştir.

 

EPDK’nın

Fiyat İlan Tarihi

 Dağıtım Bedeli KRŞ/kW  Enflasyon

Endeksi

1.10.2013    7,7634    7,7634
1.01.2014    7,5960    7,9403
1.04.2014    7,9280    8,2242
1.07.2014    7,7132    8,3937
1.10.2014    9,2373    8,4509
1.01.2015    9,3746    8,5890
1.04.2015    9,5904    8,8492
1.07.2015   10,9200    8,9977
1.10.2015   11,1940    9,1223
1.01.2016   11,8407    9,3453
1.04.2016   11,2358    9,5097
1.07.2016   11,0813    9,6847
1.10.2016   11,0813    9,7863
1.01.2017   11,7775   10,1425
1.04.2017   11,7775   10,5830
1.07.2017   11,7775   10,7408
1.10.2017   11,5732   10,8831
1.01.2018   13,0444   11,3528
1.04.2018   12,6585   11,6667
1.08.2018   13,7320   12,4608
1.09.2018   13,7387   12,7474
1.10.2018   13,3206   13,5505
1.01.2019   15,4089   13,6571
1.04.2019   17,1147   13,9663
1.05.2019   17,1147   14,2024
1.06.2019   17,1147   14,3373
1.07.2019   18,3722   14,3416
1.10.2019   20,8565   14,8068
1.01.2020   23,0585   15,1752
1.04.2020   22,5831   15,4453
1.07.2020   21,0205   15,9241

 

 

Yukarıdaki tablo ve grafikten eğrilerinden de görüleceği üzere EPDK’nın 7 Yıllık Hane Halkı Elektrik Dağıtım Birim Fiyatlarının Aylık enflasyon endeksine göre karşılaştırıldığında kWh başına 5 Kuruş fazla hane halklarına yük getirmiştir. Enflasyonun altında hedef koyan EPDK’nın 7 yıllık enflasyonun üzerine %32 fazladan Tüketicilerin zarar etmelerine neden olmuştur.

 

  • Toplam Enerji Birim Fiyatı (Vergiler Hariç):

EPDK Son zamanda yapmış olduğu düzenleme ile Dağıtım fiyatlarını kendi web sitesinde ilan etmesi karşı Faturalarda Dağıtım bedelini ayrı göstermeyip Enerji ve Dağıtım bedeli tek bir toplam kalem olarak göstermektedir. Her geçen gün Şeffaflıktan uzaklaşmaktadır.

 

Enflasyon Endesksine göre %1,6 Azalmıştır  Toplam Elektrik Bedeli KRŞ/kW Enflasyon Endeksi
1.10.2013    28,3860    28,3860
1.01.2014    28,3860    29,0328
1.04.2014    28,4860    30,0709
1.07.2014    28,4860    30,6906
1.10.2014    31,0484    30,8997
1.01.2015    31,0484    31,4047
1.04.2015    31,0485    32,3561
1.07.2015    31,0485    32,8990
1.10.2015    31,0485    33,3545
1.01.2016    33,1835    34,1701
1.04.2016    33,1833    34,7711
1.07.2016    33,1833    35,4112
1.10.2016    33,1833    35,7824
1.01.2017    33,1833    37,0848
1.04.2017    33,1833    38,6955
1.07.2017    33,1833    39,2725
1.10.2017    33,1832    39,7930
1.01.2018    36,1371    41,5104
1.04.2018    37,1251    42,6581
1.08.2018    40,4614    45,5615
1.09.2018    44,0119    46,6094
1.10.2018    47,8504    49,5458
1.01.2019    43,3187    49,9357
1.04.2019    43,4451    51,0663
1.05.2019    43,4451    51,9294
1.06.2019    43,4451    52,4227
1.07.2019    49,8648    52,4384
1.10.2019    57,2754    54,1394
1.01.2020    57,4385    55,4864
1.04.2020    57,4033    56,4739
1.07.2020    57,2876    58,2246

 

 

 

 

Sonuç olarak Ekim 2013 ile Temmuz 2020 Yılları arasındaki Enerji, Dağıtım ve Toplam Elektrik Birim Fiyatları Ekim 2013 fiyatları baz alınarak enflasyona göre incelendiğinde;

EPDK’nın hedefleri göz önüne alındığında Enflasyon Endeksindeki Değişim % 105 iken, Enerji ve Dağıtım bedelleri bu oranın altında olması gerekirken;

  • Enerji Bedelinde %75’lik Değişim; Enflasyon Endeksine %105’e göre çok düşük kalarak tüketici açısında iyi bir sonuç verse de,
  • Dağıtım Bedelindeki% 170’lik Değişim; Enflasyon endeksinin %105’in çok çok üstünde artmış.
  • Toplam Bedelindeki %102’lik Değişim; Enflasyon endeksi %105 ile hemen hemen aynı seviyede kalmıştır..

EPDK’nın kendi belirlediği en başta belirtiğimiz Stratejeik Amaçlarına, Değer İfadelerine, Misyonuna, VizyonundakiGüçlü, Rekabetçi ve Şeffaf” hedeflerine uygunluk sağlayamamış, kendi hedeflerinin çok uzağında kalmıştır..

 

  • Vergiler

Elektrik Fiyatları Üzerine Gelen Vergiler

Enerji Fonu      (Enerji Bedelinin)          %1 oranında alınmakta

TRT Payı          (Enerji Bedelinin)          %2 oranında alınmakta

Elk Tük.Ver.     (Enerji Bedelinin)          %5 oranında alınmakta

Ayrıca Yukarıdaki Vergiler Dahil Toplam Bedel Üzerine %18 KDV eklenmektedir.

Fatura İçinde Vergiler; Elektrik Tüketim Bedelinin %25 i Bulmaktadır.

 

250 kWh Enerji Tüketen Konut İçin Düzenlenen Faturalarda Aşağıdaki Değerler Yer Almaktadır.

Temmuz 2020 Faturası
Eletrik Tüketimi 250 kWh  
Enerji Bedeli 0,572876       90,67 TL
Enerji Fonu          0,91 TL
TRT Payı          1,81 TL
BTV          4,53 TL
KDV Matrahı     150,47 TL
%18 kDV       27,09 TL
Toplam     177,56 TL

   

  • Kayıp – Kaçak ve Yoksulluk

Ülkemizde maalesef Kayıp- Kaçak konusunda iyi bir performans sağlanamamıştır. Kayıp konusu teknik bir kayıp olup, Kaçak konusunu ise Adli bir sorundur. Doğudaki Kayıp Kaçak enerji kullanım seviyesi sanki sadece kamu kurumları tarafında kullanılan enerjinin bedeli tahsil ediliyormuş izlenimini vermektedir. Elimde kesin rakamlar olmadığı için belki de yanlış değerlendiriyorumdur.

Biri batıda ve bir diğeri doğuda yaşayan 2 öğretmen devlet memuru kardeş düşünelim ve ikisi de aynı gelir seviyesine olsun. Batıda yaşam şartları doğuya göre daha ağır iken batıdaki elektrik faturası ödemesi, doğudakinin fatura ödememesi durumu ne kadar adalet kavramı içinde değerlendirilebilir.

YOKSULLUK SORUNU.

Aşağıda tabloda 2017 ve 2018 yıllardaki bölgelere göre Yoksulluk sınır ve Yüzdeleri yer almaktadır.

Türkiye genelinde 2017 yılında yıllık olarak hiç geliri olmayandan 9.532 TL kadar geliri olanların sayısı 15 Milyon 864 Bin ve Yoksul sayısının ülke nüfusuna oranı ise %20,1 dir.  Bu durum 2018 yılında yıllık hiç geliri olmayandan 10.670 TL kadar geliri olanların sayısı 16 Milyon 888 Bin ve Yoksul sayısının ülke nüfusuna oranı ise %21,2 dir. 2018 yılındaki Türkiye’deki Yoksul sayısında 2017 yılına göre (16888/15864) %6,5 lik artış olmuştur.

İstanbul incelendiğinde 2017 yılında yıllık hiç geliri olmayandan 12.301 TL kadar geliri olanların sayısı 2 Milyon 776 Bin ve İstanbul’daki Yoksul sayısının İstanbul nüfusuna oranı %18,8 dir.  Bu durum 2018 yılında yıllık hiç geliri olmayandan 14.200 TL kadar geliri olanların sayısı 3 Milyon 149 Bin ve ülke nüfusuna oranı %21 dir. 2018 yılındaki İstanbul’daki Yoksul sayısında 2017 yılına göre (3149/2776) %13,31 lik artış olmuştur.

Bölgelere göre Yoksul Sayılarında Sadece Akdeniz ve Doğu Karadeniz bölgelerinde azalış olmasına karşın sınıflama yapılan diğer 10 bölgede yoksul sayılarında artış olmuştur.

Ülkemizde düşük gelir seviyesinde yer alan önemli bir yoksul kesimde enerji faturalarını boğazlarından keserek ödeyebilmektedir. Ödeyemeyip bağlantısı kesilenlerin bazıları da imkansızlıktan kaçak elektrik kullanmaya yönelmektedir.

Ülkemizde ilçelerimize kadar kurulmuş Kamuya ait Sosyal Yardım ve Danışma Vakıfları kanalı ile Yoksul hakkın temel ihtiyaçları olan Elektrik, Su ve Isınma temel ihtiyaçları sağlayacak politikalar üreterek bu adli vakaların önüne geçmek Sosyal Devlet anlayışının da gereği olmalıdır.

Raporu indirmek için TIKLAYINIZ….

 

 

 

 

Paylaş

Bir cevap yazın

*